از آنجایی که که صنعت لجستیک و انبارداری نقشی حیاتی در زنجیره تأمین ایفا میکند، کنترل و تنظیم دما در انبار عمومی و و همچنین شرایط اقلیمی در فضاهای انبار نهتنها بهعنوان عاملی برای حفظ کیفیت کالاها، بلکه بهعنوان بخشی اساسی از ایمنی و بهرهوری عملیاتی شناخته میشود. در انبارهای عمومی، که طیف گستردهای از کالاها با نیازهای متفاوت ذخیرهسازی نگهداری میشوند، تنظیم دقیق دما و رطوبت نقشی کلیدی در پیشگیری از خسارات احتمالی ایفا میکند.
اداره ایمنی و بهداشت شغلی آمریکا (OSHA)
قبل از اینکه درباره تنظیم دما در انبار عمومی صحبت کنیم، میبایست در خصوص سازمانی که استانداردهای لازم را وضع کرده کمی اطلاع کسب کنیم. با توجه به این که این روزها میزان اجاره انبار در تهران بشدت افزایش یافته، دانستن این الزامات برای صاحبان انبار ضروری است.
اداره ایمنی و بهداشت شغلی آمریکا (OSHA) به دلیل وضع قوانین سختگیرانهای که با هدف محافظت از کارگران در برابر حوادث و آسیبهای محیط کار تدوین شدهاند، شناخته شده است. این نهاد نه تنها برای تقریباً تمام صنایع موجود مقررات ایمنی وضع کرده، بلکه اجرای آنها را نیز با جدیت پیگیری میکند.
بهطور خلاصه، OSHA معمولاً مرجع نهایی در خصوص دستورالعملهای بهداشت و ایمنی در محیط کار محسوب میشود. گرچه این سازمان متعلق به ایالات متحده آمریکاست، اما تحقیقات و مقررات آن در سطح جهانی مورد توجه و احترام قرار گرفته است.
با توجه به این سابقه و اعتبار، ممکن است انتظار داشته باشید که OSHA دستورالعملهای دقیق و جامعی برای دمای مناسب انبارها ارائه کرده باشد. اما جالب است بدانید که دستورالعملهای این سازمان در این زمینه بیشتر بر حفظ سلامت و جلوگیری از آسیبهای جسمی کارکنان تمرکز دارند تا تعیین عددی مشخص برای دما.
در این مقاله، دقیقتر بررسی میکنیم که چگونه میتوانید با دستورالعملهای نسبتاً کلی OSHA در رابطه با دمای انبارها، همسو و همراستا شوید.
چرا باید نسبت به تنظیم دما در انبار عمومی کوشا باشیم؟
رعایت دقیق و کوشا بودن در تنظیم دمای انبار عمومی از اهمیت حیاتی برخوردار است، زیرا کوچکترین نوسانات یا عدم کنترل دما میتواند منجر به فساد، آسیب دیدگی، کاهش کیفیت، و حتی غیرقابل استفاده شدن طیف وسیعی از کالاها از جمله مواد غذایی، داروها، مواد شیمیایی، محصولات کشاورزی، و اسناد و مدارک شود.
این امر علاوه بر زیانهای مالی هنگفت ناشی از دورریز محصولات و کاهش ارزش کالاها، میتواند به از دست دادن اعتبار کسبوکار، مشکلات بهداشتی، و حتی خطرات ایمنی منجر شود؛ لذا، سرمایهگذاری در سیستمهای کنترل دما و نظارت مستمر بر آن، یک ضرورت برای حفظ سرمایهها و تضمین سلامت محصولات ذخیرهشده است.
1. حفظ کیفیت موجودی کالا
یکی از دلایل اصلی برای کنترل دما در انبار، حفظ کیفیت و سلامت محصولات ذخیرهشده است. بسیاری از کالاها، بهویژه مواد غذایی، دارویی و شیمیایی، نیازمند شرایط خاص دمایی و رطوبتی هستند. در صورت عدم رعایت این شرایط، کالاها ممکن است فاسد، غیرفعال یا حتی خطرناک شوند.
به عنوان مثال:
-
محصولات فاسدشدنی مانند میوه، سبزیجات و لبنیات به دمای پایین و سرمای یکنواخت نیاز دارند تا از فساد آنها جلوگیری شود.
-
داروها و واکسنها در صورت نگهداری در دمای نامناسب ممکن است اثربخشی خود را از دست بدهند که میتواند سلامت عمومی را به خطر بیندازد.
-
برخی مواد شیمیایی نیز در دماهای بالا میتوانند تجزیه شده یا واکنشهای ناخواستهای ایجاد کنند.
افزون بر این، استفاده از روشهای ذخیرهسازی خاص مانند کیسههای مشبافت که امکان جریان هوای بهتر را فراهم میکنند، میتواند در کنار کنترل دما، رطوبت اضافی را کاهش داده و از رشد کپک یا ایجاد بو جلوگیری کند.
2. ایمنی و راحتی کارکنان
تنظیم دما در انبار تنها محدود به کالاها نیست. کارکنان نیز برای انجام وظایف خود به محیطی امن و راحت نیاز دارند. دمای بیش از حد بالا میتواند منجر به استرس گرمایی، کمآبی بدن و حتی گرمازدگی شود. از سوی دیگر، سرمای شدید ممکن است باعث افت دمای بدن، کاهش تمرکز و بروز حوادث کاری شود.
با تنظیم مناسب دمای محیط، میتوان:
-
از بروز بیماریهای مرتبط با گرما یا سرما پیشگیری کرد.
-
بازدهی کارکنان را افزایش داد.
-
نرخ غیبت کارکنان را کاهش داد.
-
خطرات ناشی از خستگی، گیجی یا کاهش هوشیاری را به حداقل رساند.
همچنین، سیستم تهویه مناسب به کاهش گرد و غبار، دود و سایر آلایندههای معلق در هوا کمک میکند که برای سلامت تنفسی افراد بسیار مهم است.
3. محافظت از تجهیزات و زیرساختها
تجهیزات مکانیزه و سیستمهای الکترونیکی مانند لیفتراکها، نوار نقالهها و سامانههای مدیریت هوشمند انبار بخش جداییناپذیر از عملیات انبارداری مدرن هستند. این تجهیزات حساس به تغییرات دمایی و رطوبتی هستند و در صورت عدم کنترل مناسب شرایط محیطی، دچار فرسودگی، زنگزدگی یا اختلال عملکرد میشوند.
برای مثال:
-
رطوبت بالا میتواند منجر به خوردگی قطعات فلزی یا خرابی مدارهای الکترونیکی شود.
-
رطوبت بسیار پایین نیز ممکن است موجب تولید الکتریسیته ساکن و آسیب به تجهیزات دیجیتال حساس گردد.
با استفاده از سیستمهای کنترل اقلیمی دقیق، میتوان عمر مفید تجهیزات را افزایش داد، از خرابیهای پرهزینه جلوگیری کرد و کارایی کلی انبار را ارتقا داد.
4. تطبیقپذیری فصلی در ذخیرهسازی
انبارهای عمومی اغلب در طول سال با محصولات متنوعی مواجه هستند که نیازهای دمایی متفاوتی دارند. بهعنوان مثال، در تابستان کالاهایی مانند کولر و پنکه نگهداری میشوند، در حالی که زمستان ممکن است محصولات گرمایشی یا البسه زمستانی وارد انبار شود.
سیستمهای هوشمند کنترل دما این امکان را فراهم میکنند تا:
-
دمای محیط بهصورت انعطافپذیر و متناسب با نوع کالا تنظیم شود.
-
از فاسد شدن کالاهای فصلی جلوگیری شود.
-
عملکرد انبار در تمام فصول سال حفظ شود.
به عنوان نمونه، در ماههای سرد سال میتوان از هیترهای صنعتی مانند نمونههای عرضهشده توسط شرکتهایی نظیر Construction Heaters Inc. برای ایجاد دمای مطلوب استفاده کرد.
5. بهرهوری انرژی و کاهش هزینهها
استفاده بهینه از انرژی در سیستمهای کنترل دما، نهتنها باعث صرفهجویی در هزینهها میشود بلکه گامی مؤثر در راستای پایداری زیستمحیطی است. با استفاده از فناوریهای نوین مانند ترموستاتهای قابل برنامهریزی، عایقکاری مناسب و سیستمهای تهویه هوشمند، میتوان مصرف انرژی را بهطور قابلتوجهی کاهش داد.
برای مثال:
-
تنظیم دما بر اساس زمانبندی کاری و حضور کارکنان، از اتلاف انرژی جلوگیری میکند.
-
عایقکاری دیوارها و سقف، از تبادل حرارت جلوگیری کرده و نیاز به گرمایش یا سرمایش مستمر را کاهش میدهد.
رعایت الزامات قانونی و استانداردها
در برخی صنایع مانند مواد غذایی و دارویی، رعایت استانداردهای دمایی الزامی است و تخطی از این الزامات میتواند پیامدهای قانونی، جریمههای سنگین و حتی از بین رفتن اعتبار شرکت را به همراه داشته باشد.
برای نمونه:
-
سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) یا آژانس دارویی اروپا (EMA) شرایط دمایی خاصی را برای نگهداری داروها و واکسنها الزامی میدانند.
-
گواهیهای کیفیت مانند GMP یا ISO نیز بر اساس رعایت الزامات محیطی صادر میشوند.
بنابراین، نصب و نگهداری سیستمهای کنترل دما نهتنها برای ایمنی کالاها و افراد ضروری است، بلکه از منظر حقوقی نیز یک الزام محسوب میشود.
مقررات OSHA درباره دمای انبارها چیست؟
برخلاف تصور عموم، OSHA هیچگونه مقررات دقیق یا اجباری درباره دمای مشخص در انبارها تعیین نکرده است. این سازمان معتقد است که دمای ۲۶ درجه سانتیگراد (معادل ۸۰ درجه فارنهایت) ممکن است برای یک کارمند مطلوب باشد، اما برای دیگری موجب ناراحتی یا حتی تنش حرارتی شود. بنابراین، مقررات سختگیرانهای برای دمای انبارها منتشر نکرده است.
با این حال، OSHA توصیه میکند که دمای محیطهای کاری داخلی در محدوده ۲۰ تا ۲۵.۵ درجه سانتیگراد (معادل ۶۸ تا ۷۸ درجه فارنهایت) و رطوبت نسبی در بازه ۲۰ تا ۶۰ درصد حفظ شود.
اما در مورد انبارهایی که نیاز به دمای کنترلشده خارج از این محدوده دارند، مانند انبارهای مواد غذایی منجمد چه باید کرد؟ در چنین شرایطی، کارفرما موظف است تجهیزات و تمهیدات حفاظتی لازم را برای کارکنان فراهم کند تا آنها در برابر دماهای شدید آسیب نبینند.
آیا دماهای شدید میتوانند به کارکنان آسیب بزنند؟
اگرچه OSHA محدوده دمایی مشخصی برای انبارها تعیین نکرده، اما نسبت به خطرات ناشی از دماهای شدید حساس است. دماهای بسیار بالا یا پایین میتوانند باعث بروز مشکلات سلامتی شوند، بهویژه در قالب «تنش حرارتی» یا «تنش سرمایی».
اختلالات ناشی از گرمای شدید
تنش حرارتی به حالتی اطلاق میشود که بدن انسان بیش از حد گرم شده و نمیتواند بهدرستی دمای خود را تنظیم کند. این مشکل ممکن است ناشی از منابع بیرونی یا فرآیندهای متابولیک داخلی بدن باشد. OSHA شش نوع اختلال حرارتی را در محیطهای کاری شناسایی کرده که عبارتاند از:
-
گرمازدگی (Heat Stroke): از کار افتادن سیستم تنظیم دمای بدن
-
خستگی ناشی از گرما (Heat Exhaustion): بروز علائمی چون سردرد و تهوع
-
گرفتگی عضلات (Heat Cramps): ناشی از دفع نمک بدن در اثر تعریق
-
افت فشار ناشی از گرما (Heat Collapse): کاهش اکسیژنرسانی به مغز
-
جوشهای گرمایی (Heat Rash): به دلیل تبخیر نشدن عرق
-
خستگی گرمایی (Heat Fatigue): که بر عملکردهای حرکتی و ذهنی تأثیر میگذارد
در صورتی که OSHA تشخیص دهد محیط کاری شما باعث بروز این اختلالات شده است، ممکن است جریمه یا اقدامات قانونی در انتظار کارفرما باشد. استفاده از نرمافزارهای هوشمند بازرسی میتواند به ایمنسازی محیط کار و پایش منظم شرایط کمک کند.
اختلالات ناشی از سرمای شدید
کارکنانی که در معرض سرمای شدید قرار دارند، ممکن است دچار اختلالاتی شوند که در مجموع «تنش سرمایی» نامیده میشود. این اختلالات اگرچه به اندازه اختلالات گرمایی متنوع نیستند، اما میتوانند به همان میزان خطرناک باشند. مواجهه طولانیمدت با دمای بسیار پایین میتواند باعث یخزدگی (Frostbite)، هیپوترمی (Hypothermia) و حتی افت ناگهانی دمای بدن در تماس با آب سرد (Cold Water Immersion) شود.
چگونه اقدام به تنظیم دما در انبار عمومی کنیم؟
در انبارهایی که نیاز به دماهای غیرعادی ندارند، رعایت توصیههای کلی OSHA کار دشواری نخواهد بود. اما در انبارهایی با شرایط دمایی شدید، حفظ سلامت کارکنان اولویت بالایی دارد. برای این منظور میتوان اقدامات زیر را اجرا کرد:
-
تهیه و تأمین تجهیزات ایمنی استاندارد در برابر دماهای بالا یا پایین
-
ایجاد محلهای استراحت با دمای معتدل، مانند اتاقهای استراحت با تهویه مطبوع برای انبارهای گرم
-
تعیین پوششهای کاری منعطف و کمتر محدودکننده برای راحتی کارکنان
-
اختصاص دادن زمانهای استراحت طولانیتر و بیشتر به کارکنان فعال در محیطهای دمایی شدید
-
فراهمکردن نوشیدنیهایی متناسب با شرایط دما، مانند شکلات داغ یا قهوه در انبارهای سرد
حتی در شرایط دمایی غیرمعمول، میتوان با برنامهریزی و اقدامات پیشگیرانه، محیطی امن برای کارکنان ایجاد کرد. استفاده از نرمافزارهای دیجیتال بازرسی برای طراحی و اجرای سیاستهای ایمنی، میتواند کمک بزرگی در این زمینه باشد.
جمعبندی
تنظیم دما در انبار عمومی یکی از مهمترین عوامل در حفظ ایمنی، کیفیت و بهرهوری عملیات انبارداری است. از جلوگیری از فساد کالاها و ارتقاء سلامت کارکنان گرفته تا محافظت از تجهیزات گرانقیمت و رعایت استانداردهای قانونی، همگی به کنترل دقیق اقلیم داخلی انبار بستگی دارند. با توجه به هزینههای ناشی از خرابی محصولات، بروز بیماری در کارکنان یا تعمیر تجهیزات، سرمایهگذاری در سیستمهای هوشمند کنترل دما نهتنها یک اقدام پیشگیرانه، بلکه تصمیمی اقتصادی و راهبردی در بلندمدت است.